یک گرم طلای 18 عیار : ۱۱۶,۶۳۰ تومان
سکه تمام بهار : ۱,۲۰۲,۰۰۰ تومان
دلار: ۳,۷۶۳ تومان
یورو: ۴,۰۶۱ تومان

اشتراک خبر نامه

کد خبر: 860477
تاریخ انتشار: شنبه, ۲۸ اسفند ۱۳۹۵ ۰۱:۴۲

فلسفه آزمایش های الهی چیست؟

در زندگی با مشکلات متفاوتی رو به رو می شویم که با بررسی منشأ مشکلات به این نتیجه می رسیم که همه مشکلات به خاطر سوء انتخاب ما نیست و تعدادی از مشکلات از دسترس اختیار ما خارج است. با مراجعه به قرآن متوجه می شویم مشکلات ما در برنامه ریزی تربیت الهی انجام شده است و خداوند متعال با نزول مشکلات سعی در تربیت ما دارد.

 

در این مقاله به این سوالات پاسخ می دهیم:

آیا مشکلات انسان یک سنت الهی است؟

هدف خدا از ایجاد مشکلات در زندگی انسان چیست؟

آیا راه فراری از مشکلات وجود دارد؟

اقسام مشکلاتی که خدا برنامه ریزی کرده چیست؟

بهترین نحوه برخورد با این مشکلات کدام است؟

با مراجعه به قرآن و تفاسیر در صدد پاسخ گویی به سوالات برمی آئیم.

 

مقدمه

مرگ یک قانون تخلف ناپذیر برای انسان است حال این سوال مطرح است که هدف از این زندگی موقت چیست و این زندگی چه فایده دارد؟

 

قرآن کریم در این زمینه می فرماید: «وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَهً وَ إِلَیْنا تُرْجَعُونَ»[۱] (ما شما را با بدی ها و نیکی ها  امتحان می کنیم و سرانجام به سوی ما باز می گردید).

 

جایگاه اصلی انسان این جهان نیست بلکه جای دیگر است. انسان تنها برای امتحان دادن به اینجا می آید و پس از اتمام امتحان و کسب تکامل لازم به جای اصلی خود که همان جهان آخرت است خواهد رفت.

 

 

جالب اینکه در میان مواد امتحانی، شرّ مقدم بر خیر آورده شده چون امتحان الهی هرچند گاه با نعمت است و گاه با بلا، ولی امتحان به وسیله بلایا مشکل تر و سخت تر است.

 

در اینجا سوال پیش می آید که چرا خداوند انسان ها را آزمایش می کند و اصلا آزمایش در مورد خداوند چه معنی و  مفهومی دارد؟ جواب این است که آزمایش در مورد خداوند به معنی پرورش دادن است که در ادامه توضیح بیشتری خواهیم داد.

«الم (۱) أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ (۲) وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ (۳)[۲]

 

(الم. آیا مردم گمان کردند به حال خود رها می شوند و آزمایش نخواهند شد؟! ما کسانی را که پیش از آنان بودند آزمودیم (و اینها را نیز امتحان می کنیم) باید علم خدا در مورد کسانی که راست می گویند و کسانی که دروغ می گویند تحقق یابد).

این آیه ها مسلمانان را تشویق به استقامت در برابر فشار دشمن می کند.

 

آزمایش های الهی یک سنت جاویدان

یکی از مهمترین مسائل زندگی انسان مساله فشارها و آزمون های الهی است. آیا مردم گمان می کنند همین اندازه که اظهار ایمان می کنند و شهادت به توحید و رسالت پیامبر دهند به حال خود رها می شوند و امتحان نخواهند شد؟!

امتحان یک سنت همیشگی و جاودان الهی است؛ امتحان مخصوص جمعیت مسلمانان نیست بلکه سنتی است که در امتهای پیشین نیز جاری بوده است «وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ».

 

در مقام ادعا هر کس می تواند خود را برترین مومن، بالاترین مجاهد، و فداکارترین انسان معرفی کند، باید ارزش این ادعاها از طریق آزمون مشخص شود، باید مشخص شود تا چه اندازه نیت درونی و آمادگی روحی با این گفته ها هماهنگ یا ناهماهنگ است؟ باید خدا بداند چه کسانی راستگو و چه کسانی دروغگو هستند «فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ‏».

 

واضح است که خدا همه اینها را می داند، حتی قبل از خلقت انسان، منظور از علم در اینجا ظهور آثار و شواهد عملی است، یعنی باید علم خدا درباره این گروه عملا در خارج پیاده شود و تحقق عینی یابد، و هر کس آنچه در درون دارد بیرون ریزد.

 

دلیل این مساله روشن است چون نیت درونی و صفت باطنی تا در عمل انسان تحقق پیدا نکند ثواب و کیفر و جزا مفهوم  ندارد. آزمایش برای تحقق بخشیدن به نیت و صفت درونی است؛ به عبارت دیگر این عالم مثل یک مزرعه است برنامه این است که در مزرعه استعداد شکوفا گردد، لیاقت پرورش یابد و آنچه بالقوه است بالفعل شود.

 

باید در این مزرعه نهاد بذر ظاهر گردد، از درون آن جوانه بیرون آید، جوانه سر از خاک بردارد، پرورش یابد، نهال کوچکی شود و سرانجام درخت تنومند و بارور، و این امور هرگز بدون آزمایش و امتحان ممکن نیست.

 

و از این نکته می فهمیم که آزمایش الهی نه برای شناخت افراد است، بلکه برای پرورش و شکوفایی استعداد است.

اگر ما آزمایش می کنیم برای کشف مجهولات است، اما اگر خدا آزمایش می کند برای کشف مجهولات نیست که علم خداوند به همه چیز احاطه دارد بلکه برای پرورش استعداد و به فعلیت رساندن قوه است.

 

نکته: آزمون در چهره های مختلف

هر گروه و جمعیتی به نوعی در این سنت الهی شریک اند و امتحان خداوند در چهره های گوناگون به سراغ آنها می اید.

گروهی در محیطی قرار می گیرند که از هر نظر آلوده است، وسوسه فساد از هر طرف آنها را احاطه می کند، امتحان بزرگ آنها این است که در چنین جو و شرائطی همرنگ محیط نشوند و پاکی خود را حفظ کنند.

 

گروهی در فشار محرومیت قرار می گیرند، در حالی که می بینند اگر حاضر به معاوضه کردن سرمایه های اصیل وجود خود باشند، فقر و محرومیت به سرعت در هم می شکند، اما به بهای از دست دادن ایمان و تقوا و عزت و شرف، و همین آزمون آنها است.

 

گروهی دیگر غرق در نعمت می شوند و امکانات مادی از هر نظر در اختیارشان قرار می گیرد، آیا در چنین شرائطی، شکر نعمت می کنند؟ یا غرق در غفلت و خودخواهی، غرق در لذت و شهوت می شوند؟! گروهی با کشورهایی روبه رو می شوند که در عین دوری از خدا و اخلاق از تمدن مادی خیره کننده ای بهره مندند و رفاه قابل ملاحظه ای دارند در اینجا جاذبه نیرومندی آنها را به سوی این نوع زندگی می کشاند که به قیمت زیر پا نهادن همه اصولی که به آن اعتقاد دارند و به قیمت تن دادن به ذلت، چنان زندگی را برای خود و جامعه خویش فراهم سازند، این نیز یک نوع آزمایش است.

 

اما برای پیروزی در این آزمون سخت، جز تلاش مستمر و تکیه بر لطف خدا راهی نیست؛ در حدیثی جالب چنین آمده: (یفتنون کما یفتن الذهب، ثم قال یخلصون کما یخلص الذهب!)[۳] «امتحان می شوند همانطور که طلا در کوره امتحان  می شود، خالص می شوند همانطور که آتش ناخالصی های طلا را از بین می برد و آن را خالص می کند.»

 

به هر حال عافیت طلب هایی که گمان می کنند همین اندازه که اظهار ایمان کنند در صف مومنان جای می گیرند و در مراتب بالای بهشت همنشین پیامبران و صدیقین و شهداء خواهند بود سخت در اشتباهند.

 

حضرت علی (ع) می فرمایند: و الذی بعثه بالحق لتبلبلن بلبله، و لتغربلن غربله، و لتساطن سوط القدر، حتی یعود اسفلکم اعلاکم و اعلاکم اسفلکم[۴]

 

(سوگند به کسی که پیامبر (ص) را به حق مبعوث کرده به شدت مورد آزمایش قرار می گیرید و غربال می شوید، و همانند محتویات یک دیگ به هنگام جوشش، زیر و رو خواهید شد، آنچنان که بالای شما پائین و پائین بالا قرار خواهد گرفت.)

 

حضرت علی (ع) این سخن را هنگامی می فرمایند که تازه مردم با ایشان بیعت کرده اند و در انتظار این هستند که ببینند ایشان با تقسیم اموال بیت المال و مقام ها چه می کند؟! آیا با معیار گذشته و تبعیض ها یا بر معیار عدالت محمدی (ص)؟!

 

جهان صحنه آزمایش الهی

«وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ (۱۵۵) الَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ (۱۵۶) أُولئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَهٌ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ (۱۵۷)[۵]

 

(قطعا همه شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، زیان مالی و جانی، و کمبود میوه ها آزمایش می کنیم و بشارت ده به استقامت کنندگان! آنها که هرگاه مصیبتی به آنها رسد می گویند: ما از آنِ خدا هستیم و به سوی او باز می گردیم! اینها همان ها هستند که الطاف و رحمت خدا شامل حالشان شده و آنها هستند هدایت یافتگان.)

 

در این آیات به مساله آزمایش به طور کلی و چهره های گوناگون آن اشاره می کند و به عنوان یک امر تخلف ناپذیر می فرماید: «به طور مسلم ما همه شما را با اموری همچون ترس و گرسنگی و زیان مالی و جانی و کمبود میوه ها آزمایش می کنیم»؛

 

و از آنجا که پیروزی در این امتحان جز در سایه مقاومت ممکن نیست در پایان آیه می فرماید: «و بشارت ده صابران و پایداران را» (وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ). آنها هستند که از عهده این آزمایش سخت به خوبی برمی آیند و بشارت پیروزی متعلق به آنها است، اما سست عهدان بی استقامت از بوته این آزمایشها سیه روی بیرون می آیند.

 

آیه بعد صابران را معرفی کرده می گوید: «آنها کسانی هستند که هرگاه مصیبتی به آنها می رسد می گویند ما از آن خدا هستیم و به سوی او باز می گردیم» (الَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ)

 

توجه به معنای این آیه به ما می فهماند که از زوال نعمت هرگز ناراحت نشویم، چرا که همه این نعمت ها بلکه خود ما متعلق به او هستیم، یک روز خداوند عطا می فرماید و روز دیگر مصلحت می بیند و از ما پس می گیرد و در هر دو صلاح ما است.

 

توجه به این حقیقت که همه ما به سوی خداوند باز می گردیم به ما می فهماند که دنیا سرای جاودان نیست، زوال نعمت و کمبود نعمت و یا کثرت و فراوانی آنها همه زودگذر است، و همه اینها وسیله ای است برای طی کردن مراحل تکامل. توجه به این دو اصل اساسی اثر ژرفی در ایجاد روحیه استقامت و صبر دارد.

 

منظور از گفتن جمله (إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ) تنها ذکر لسانی آن نیست، بلکه توجه به مفهوم و حقیقت آن است که یک دنیا ایمان و توحید در عمق آن دارد.

 

در آیه آخر آیات مورد بحث لطف های بزرگ خداوند برای صابران و سخت کوشان که از عهده این امتحان بزرگ برآمده اند را بازگو می کند و می فرماید: «این ها کسانی هستند که لطف و رحمت خدا و درود الهی بر آنها است» (أُولئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَهٌ) این الطاف و رحمت ها آنها را نیرو می بخشد که در این راه پر خوف و خطر گرفتار اشتباه و انحراف نشوند، لذا در پایان آیه می فرماید: «و آنها هستند هدایت یافتگان» (وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ)

 

سوالات:

چرا خدا مردم را آزمایش می کند؟

عده ای این سوال را دارند که مگر امتحان و آزمایش برای این نیست که چیزهای مبهم و ناشناخته را بشناسیم و از جهل و نادانی خود نسبت به آن چیز مبهم و ناشناخته بکاهیم؟ اگر چنین است خداوند که عالم به همه چیز است و از اسرار درون و بیرون همه چیز آگاه است چرا امتحان و آزمایش می کند؟ مگر چیزی برای او مخفی است که با آزمایش آشکار شود؟! پاسخ این سوال در این است که مفهوم امتحان و آزمایش در مورد خدا با آزمایش و امتحان برای ما خیلی متفاوت است.

 

آزمایش در انسان برای شناخت بیشتر و رفع جهل است اما آزمایش الهی برای پرورش و تربیت است.

 

برای توضیح بیشتر باید گفت: در قرآن بیشتر از بیست مورد امتحان و آزمایش به خدا نسبت داده شده است؛ این قاعده  همیشگی است که برای شکوفا شدن استعدادهای نهفته و پرورش دادن انسان، پروردگار آنان را می آزماید، همان طور که فولاد را برای مستحکم تر شدن در کوره می گدازند تا آب دیده شود، آدمی را نیز در کوره حادثه های سخت پرورش می دهند تا مقاوم گردد.

 

قرآن کریم به این حقیقت در آیه ای دیگر تصریح کرده می فرماید: «وَ لِیَبْتَلِیَ اللَّهُ ما فِی صُدُورِکُمْ وَ لِیُمَحِّصَ ما فِی قُلُوبِکُمْ وَ اللَّهُ عَلِیمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ»[۶] «او آنچه را شما در سینه دارید می آزماید تا دلهای شما کاملا خالص گردد و او به همه  اسرار درون شما آگاه است».

 

حضرت علی (ع) کلامی پرمعنی در مورد علت امتحان و آزمایش های الهی دارد. ایشان فرموده اند: و ان کان سبحانه اعلم بهم من انفسهم و لکن لتظهر الافعال التی بها یستحق الثواب و العقاب[۷]

«گرچه خداوند به روحیات بندگانش از خودشان آگاه تر است ولی آنها را امتحان می کند تا کارهای خوب و بد که معیار پاداش و کیفر است از آنها ظاهر گردد.»

 

یعنی صفت های درونی انسان به تنهایی نمی تواند ملاکی برای عِقاب و ثواب گردد مگر آن زمانی که در اعمال انسان بروز کند. پروردگار انسان ها را امتحان می کند تا صفت های درونی خود را در عمل آشکار کنند، استعدادهای خود را از قوه به فعل برسانند و مستحق کیفر و پاداش او گردند.

اگر امتحان های پروردگار نبود استعدادهای انسان شکوفا نمی گشت.

 

آیا امتحان ها و آزمایش های الهی شامل همه می شود؟

پاسخ آری است؛ همه انسان ها از پیامبران گرفته تا انسان های معمولی طبق قانون عمومی الهی آزمایش می شوند.

قرآن کریم به امتحان عمومی آدمی اشاره کرده می فرماید: «أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ‏«[۸] (آیا  مردم گمان می کنند بدون امتحان رها می شوند، نه هرگز بلکه همگی باید امتحان دهند).

 

قرآن کریم مثال هایی از امتحان و آزمایش پیامبران را نیز بازگو کرده است، آنجا که می فرماید «وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهِیمَ رَبُّهُ»[۹] (خداوند ابراهیم را امتحان کرد.)

 

در آیه دیگری آمده است: «فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قالَ هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّی لِیَبْلُوَنِی أَ أَشْکُرُ أَمْ أَکْفُرُ»[۱۰] (هنگامی که یکی از  پیروان سلیمان تخت بلقیس را در کمتر از یک چشم به هم زدن از راه دور برای او حاضر کرد، سلیمان گفت این لطف خدا است برای اینکه مرا امتحان کند آیا شکرگذاری می کنم یا کفران؟)

 

نحوه آزمایش های الهی چگونه است؟

در آیات مورد بحث از مواردی که انسان با آن ها ازمایش می شود نمونه هایی بیان شده است از جمله: ترس، گرسنگی، زیان های مالی، مرگ و… اما آزمایش های الهی منحصر به این موارد نیست و در آیات دیگر به امور دیگری نیز اشاره شده است، مانند: فرزندان، پیامبران، و دستورات خداوند، حتی بعضی از خواب ها ممکن است از وسایل آزمایش باشند.

 

«شرها و خیرها نیز از آزمایش های الهی محسوب می شوند» (وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ)[۱۱]

انسان ها در برابر امتحانات الهی به دو گروه تقسیم می شوند: گروهی از عهده آن برمی آیند و گروهی مردود می شوند.

برای مثال اگر آزمایش ترس پیش آید عده ای خود را می بازند و به خاطر اینکه کوچکترین ضرری به آنها نرسد از زیر بار مسئولیت شانه خالی می کنند و در جنگ ها فرار می کنند، یا راه سازشکاری پیش می گیرند، و با بهانه تراشی همچون (نَخْشى‏ أَنْ تُصِیبَنا دائِرَهٌ)[۱۲] (ما می ترسیم ضرری به ما متوجه شود»!

 

آنها از تکلیف الهی سرباز می زنند اما گروهی دیگر با ایمان و توکل بیشتر، خود را برای فداکاری آماده می کنند، چنان که در قرآن امده است: «الَّذِینَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَکُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزادَهُمْ إِیماناً وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ»[۱۳] (وقتی به مردم با ایمان می گفتند اوضاع خطرناک است و دشمنان شما مجهزند، شما عقب نشینی کنید بر  ایمان و توکل آنها افزوده می شد!)

 

رمز پیروزی در امتحان الهی چیست؟

مهمترین گام برای پیروزی در جمله پر معنی (و بشر الصابرین) در آیه آمده است؛ این جمله به طور واضح می گوید: رمز  پیروزی در این راه، صبر و پایداری است و بشارت پیروزی را تنها به صابران می دهد.

 

ا

 

 

گام بعدی توجه به گذرا بودن حوادث دنیا و سختی های آن و مشکلاتش است و اینکه دنیا گذرگاهی بیش نیست که در  جمله «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ» (ما از آن خدا هستیم و به سوی خدا باز می گردیم) آمده است.

 

حضرت علی (ع) در تفسیر این جمله می فرمایند: ان قولنا انا لله اقرار علی انفسنا بالملک و قولنا و انا الیه راجعون اقرار علی انفسنا بالهلک[۱۴]

 

(اینکه ما می گوئیم (إِنَّا لِلَّهِ) اعتراف به این حقیقت است که ما مملوک اوئیم و اینکه می گوئیم (وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ) اقرار به این است که ما از این جهان خواهیم رفت) و جایگاه ما جای دیگر است.

 

گام بعدی کمک گرفتن از نیروی ایمان و لطف خداوند است. خدا نیز به این افراد روشن بینی بیشتری می دهد که در انتخاب راه صحیح دچار اشتباه نشوند، چنان که قرآن می گوید: «وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا»[۱۵] (کسانی که  در راه ما به جهاد برخیزند ما آنها را به راه های خود هدایت می کنیم.)

 

گام بعدی توجه به تاریخ گذشتگان و عکس العمل آنها در برابر آزمایش های الهی است؛ برای آماده ساختن روح انسان  نسبت به امتحانات الهی.

 

اگر انسان در مسئله ای احساس تنهایی کند از نیروی پایداری اش کم می شود، اما توجه به اینکه مشکلات طاقت فرسا و آزمایش های الهی برای همه در طول تاریخ وجود داشته سبب افزایش نیروی پایداری انسان می گردد.

 

به همین دلیل قرآن کریم نیز برای دلداری پیامبر (ص) و مومنان اشاره به تاریخ گذشتگان و حوادث دردناک زندگی آنها می کند؛ برای مثال: «و لقد استهزء بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ»[۱۶] (اگر تو را استهزاء کنند نگران مباش، پیامبران پیشین نیز گرفتار  استهزای جاهلان بودند، اما با نیروی استقامت بر آنها پیروز شدند).

 

در آیه دیگر می فرماید: «وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلى‏ ما کُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتَّى أَتاهُمْ نَصْرُنا«[۱۷] (اگر تو را  تکذیب کردند تعجب نیست، پیامبران پیشین را نیز تکذیب کردند، آنها در برابر تکذیب مخالفان پایداری و شکیبایی به خرج دادند و آزار شدند تا سرانجام نصرت و یاری ما به سراغشان آمد).

 

گام بعدی توجه به این حقیقت است که همه حوادث در پیشگاه خدا رخ می دهد و خداوند از همه چیز آگاه است

برای نمونه در قرآن کریم آمده است: به هنگامی که نوح (ع) تحت شدیدترین فشارها از سوی قوم خود مامور به ساختن کشتی شد خداوند به او دستور داد «وَ اصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْیُنِنا»[۱۸] (در برابر دیدگان ما اقدام به ساختن کشتی کن).

 

جمله (باعیننا) “در برابر دیدگان علم ما” چنان قوت قلبی به نوح (ع) بخشید که فشار و استهزای دشمنان، کمترین خللی در اراده نیرومند او ایجاد نکرد.

 

از امام حسین (ع) نیز همین معنی نقل شده که در صحنه کربلا به هنگامی که عزیزانشان با فجیع ترین وجوه شربت شهادت نوشیدند، فرمود: (هون علی ما نزل بی انه بعین الله)[۱۹]  “همین که می دانم این امور در برابر دیدگان علم پروردگار انجام می گیرد تحمل آن بر من آسان است”.

 

آزمایش های الهی به وسیله بلا است یا نعمت؟

همیشه آزمایشات الهی به وسیله حادثه های سخت نیست، بلکه بعضی مواقع خداوند انسان ها را با فراوانی نعمت آزمایش می کند، چنان که قرآن می گوید: «وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنَهً«[۲۰] (ما شما را به وسیله بدی ها و خوبی ها  امتحان می کنیم).

و در آیه دیگر در قرآن از قول حضرت سلیمان (ع) می خوانیم: «هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّی لِیَبْلُوَنِی أَ أَشْکُرُ أَمْ أَکْفُرُ«[۲۱] (این از فضل پروردگار من است او می خواهد مرا آزمایش کند که من در برابر این نعمت شکرگذاری یا کفران می کنم؟!) [۲۲]

 

نه از نعمت الهی مغرور باش و نه از سلب نعمت مایوس!

«فَأَمَّا الْإِنْسانُ إِذا مَا ابْتَلاهُ رَبُّهُ فَأَکْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَیَقُولُ رَبِّی أَکْرَمَنِ (۱۵) وَ أَمَّا إِذا مَا ابْتَلاهُ فَقَدَرَ عَلَیْهِ رِزْقَهُ فَیَقُولُ رَبِّی أَهانَنِ (۱۶) کَلاَّ بَلْ لا تُکْرِمُونَ الْیَتِیمَ (۱۷) وَ لا تَحَاضُّونَ عَلى‏ طَعامِ الْمِسْکِینِ (۱۸) وَ تَأْکُلُونَ التُّراثَ أَکْلاً لَمًّا (۱۹) وَ تُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا (۲۰)»[۲۳]

 

(اما انسان هنگامی که خداوند او را برای آزمایش اکرام می کند و نعمت می بخشد (مغرور می شود و) می گوید: پروردگارم مرا گرامی داشته! و اما هنگامی که برای امتحان روزی را بر او تنگ بگیرد مایوس می شود و می گوید پروردگارم مرا خوار کرده! چنان نیست که شما خیال می کنید، بلکه شما یتیمان را گرامی نمی دارید و یکدیگر را به اطعام مستمندان تشویق نمی کنید و میراث را (از طریق مشروع و نامشروع) جمع کرده می خورید و مال و ثروت را بسیار دوست می دارید.)

 

انسان نمی داند که امتحان الهی گاه با نعمت است و گاه با بلا؛ نه روی آوردن نعمت باید مایه غرور گردد و نه بلاها مایه  یاس و نومیدی، ولی انسان در هر دو حال هدف آزمایش را فراموش می کند. مثلا هنگام روی آوردن نعمت فکر می کند مقرب درگاه خداوند شده و این نعمت ها دلیل بر آن قرب است.

 

جالب اینکه در آغاز آیه می گوید: خداوند او را مورد اکرام قرار داده ولی در ذیل آیه از اینکه انسان خود را مورد اکرام خدا می بیند ملامت می شود و این به خاطر آن است که اکرام اول به معنی انعام است و اکرام دوم به معنی قرب در درگاه خداوند است.

 

در آیه ۵۱ سوره فصلت آمده است: «وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَ نَأى‏ بِجانِبِهِ وَ إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِیضٍ» (هنگامی که نعمتی به انسان می دهیم روی می گرداند و با تکبر از حق دور می شود، اما هنگامی که مختصر ناراحتی به او برسد پیوسته دعا و بی تابی می کند).

 

و در آیه ۹ سوره هود آمده است: «وَ لَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَهً ثُمَّ نَزَعْناها مِنْهُ إِنَّهُ لَیَؤُسٌ کَفُورٌ» (هرگاه ما به انسان رحمتی بچشانیم سپس از او بگیریم نومید و ناسپاس می شود).

 

این ۲ آیه اضافه بر مساله آزمایش الهی، این نتیجه را به ما می دهد که هیچ وقت نباید برخوردار شدن از نعمت و یا محرومیت از نعمت را دلیل بر مقام داشتن یا نداشتن در پیشگاه خداوند طلقی کرد بلکه معیار ایمان و تقوی است.

 

در آیات مورد بحث، بعد از ذکر آزمایش به وسیله نعمت و بلا، انسان را متوجه به چهار آزمایش مهم که این گروه مجرم در همه آنها مردود می شوند می کند: آزمایش در مورد یتیمان (کَلَّا بَلْ لا تُکْرِمُونَ الْیَتِیمَ)، اطعام مستمندان (وَ لا تَحَاضُّونَ عَلى‏ طَعامِ الْمِسْکِینِ)، آزمایش جمع آوری سهام ارث از طریق مشروع و نامشروع (وَ تَأْکُلُونَ التُّراثَ أَکْلًا لَمًّا)، آزمایش جمع اموال بدون هیچ قید و شرط (وَ تُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا).

 

و عجیب است که تمام این آزمون ها جنبه مالی دارد، و در واقع اگر کسی از عهده امتحان های مالی برآید امتحان های دیگر برای او آسان تر است و بزرگترین لغزش های فرزندان آدم (ع) در همین قسمت است.

 

افرادی که از عهده امتحان های مالی در هر اندازه و کمیت و در هر شرایط برایند افرادی قابل اعتماد، متقی و پرهیزگارند، و بهترین یار و دوست محسوب می شوند. این افراد در زمینه های دیگر نیز غالبا افراد پاک و درستی هستند، تکیه آیه های مورد بحث بر آزمون های مالی نیز از همین جهت است.

 

 

البته آزمایش به وسیله فرزندان نیز از جایگاه ویژه ای برخوردار است که برای توضیح بیشتر در ادامه به آن اشاره می کنیم.

اموال و فرزندانتان وسیله آزمایش شما هستند

 

از آنجا که در قرآن دستور به اطاعت بی قید و شرط از خداوند و پیامبرش (ص) داده شده است و از آنجا که یکی از موانع مهم این راه علاقه افراطی به اموال و همسران و فرزندان است، در آیات قرآن به مسلمانان در این زمینه هشدار داده شده است.

 

در آیه ای امده است: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْواجِکُمْ وَ أَوْلادِکُمْ عَدُوًّا لَکُمْ فَاحْذَرُوهُمْ»[۲۴]

(ای کسانی که ایمان آورده اید! بعضی از همسران و فرزندانتان دشمنان شما هستند، از آنها برحذر باشید).

علائم این دشمنی کم نیست؛ گاه مومنان می خواهند اقدام به کار مفیدی مثل هجرت کنند ولی آنها مانع این فیض عظیم می شوند، و گاه آنها انتظار مرگ شما را می کشند تا ثروت شما را تملک کنند و…

 

البته نه همه فرزندان چنین اند و نه همه همسران، و به همین علت در آیه با تعبیر بعضی از آنها به این مورد اشاره می کند.

این دشمنی گاه در لباس دوستی است و به گمان خدمت است، و گاه به راستی با نیت سوء و قصد دشمنی انجام می گیرد و یا به قصد منافع خویشتن.

 

مهم این است که وقتی انسان بر سر دو راهی قرار می گیرد که یک راه به سوی خدا می رود و راه دیگر به سوی زن و فرزند، در حالی که این دو راه از هم جدا شده اند، باید تردید به خود راه ندهد و رضای خداوند را بر همه چیز مقدم بشمارد چون نجات دنیا و آخرت در آن است.

 

پی نوشت

[۱] انبیاء آیه ۳۵

[۲] سوره عنکبوت

[۳] اصول کافى طبق نقل تفسیر نور الثقلین ج ۴ ص ۱۴۸

[۴] نهج البلاغه خطبه ۱۶

[۵] سوره بقره

[۶] آل عمران- ۱۵۴

[۷] نهج البلاغه، کلمات قصار، جمله ۹۳

[۸] عنکبوت آیه ۱

[۹] بقره- ۱۲۴

[۱۰] نمل- ۴۰

[۱۱] انبیاء- ۳۵

[۱۲] سوره مائده آیه ۵

[۱۳] آل عمران- ۱۷۳

[۱۴] نهج البلاغه، کلمات قصار، جمله ۹۹

[۱۵] عنکبوت- ۶۹

[۱۶] انعام- ۱۰

[۱۷] انعام- ۳۴

[۱۸] هود- ۳۷

[۱۹] بحار الانوار، جلد ۴۵ صفحه ۴۶

[۲۰] انبیاء- ۳۵

[۲۱] سوره نمل، آیه ۴۰

[۲۲] برای نمونه هایی از اسوه های صبر و استقامت، نگاه کنید به: سفینه البحار، جلد ۲ صفحه ۷ (ماده صبر)

[۲۳] سوره فجر

[۲۴] سوره تغابن، آیه ۱۴

فهرست منابع

* قرآن مجید

* نهج البلاغه

۱- تفسیر نور الثقلین، عروسى حویزى عبد على بن جمعه، تحقیق سید هاشم رسولى محلاتى، انتشارات اسماعیلیان‏، قم‏، سال ۱۴۱۵ ق‏

۲- مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، طبرسى، فضل بن حسن، تحقیق محمد جواد بلاغى، انتشارات ناصر خسرو، تهران‏، سال ۱۳۷۲ ش‏

۳- روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم، آلوسى سید محمود، تحقیق على عبدالبارى عطیه، ناشر دارالکتب العلمیه‏، بیروت‏، سال ۱۴۱۵ ق‏

۴- جامع البیان فى تفسیر القرآن‏، طبرى ابوجعفر محمد بن جریر، ناشر دار المعرفه‏، بیروت‏، سال ۱۴۱۲ ق‏

۵- تفسیر روح البیان‏، حقى بروسوى اسماعیل‏، ناشر دارالفکر، بیروت‏، بی تا

۶- أصول الکافی‏، کلینى، محمد بن یعقوب، مترجم مصطفوى، سید جواد، ناشر کتاب فروشى علمیه اسلامیه‏، تهران‏، سال ۱۳۶۹ ش‏

۷- بحار الأنوار، مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى‏، ناشر دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، سال ۱۴۰۳ ق‏

۸- سفینه البحار، قمى، عباس‏، انتشارات اسوه‏، قم‏، سال ۱۴۱۴ ق‏

 

منبع: ندای اصفهان


-----------------------------------------------------------------------------

برای ورود به گلبرگها بعنوان جامع‌ترین مجله اینترنتی در حوزه سلامت و خانواده بر روی تصویر ذیل کلیک کنید!

تذکر: کاربر محترم! انتشار مطالب دیگر رسانهها از سوی پایگاه خبری تحلیلی بی‌باک لزوما به معنای صحت و تایید محتوای آنها نیست و صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه‌ای بازنشر می‌شود. در ضمن شما می توانید اخبار و مطالب وزین خود را که تا کنون در هیچ رسانه‌ای منتشر نشده است از طریق بخش "تماس با ما" یا پل ارتباطی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید برای ما ارسال نمایید تا در صورت دارا بودن مولفه‌های لازم، منتشر گردد.

  Y1399698951

------------- با کلیک بر روی لینکهای ذیل تمامی روزنامه‌های کشور را رایگان مطالعه کنید -------------

روزنامه‌های عمومی | روزنامه‌های اقتصادی | روزنامه‌های ورزشی | سایر روزنامه‌ها| هفته‌نامه و ماهنامه | نشریات استانی





تعداد نظرات: 0
منتشر نشده: 0

ارسال نظر

کد امنیتی
کد جدید

نظر:

آمار و اطلاعات :
حاضرین آنلاین : ۴,۸۱۴ نفر
تعداد کل اخبار : ۷۷۸,۸۰۰ مورد